Wikipedia tresna internetera hedatu!

Azkenik, aurten, ikasi dudan gauzarik eta garrantzitsuena da, internetek wikipedia bezalako tresna bidez antolatu beharra duela. Ados denok aukera izan behar dugula nahi beste artikulo eta blog idatzi ahal izateko, baina bertan dagoen informazio guztia denon artean eta modu antolatu batean eskuragarri egon behar du denon erosotasunerako.

 Itzulpengintza garai klasikotik gure garairarte heldu den tradizio bat dugu, hizkuntzen aberastasunak denak ezberdin izatera bideratuz. Honela beste gizarteetan darabilten kontuak ikasi nahirik, egun ere, bizi garen mundu globalizatu honetan, ematen den egoera da, baliteke inoiz baino gehiago izatea.

2. Itzulpen automatikoak

Hurbileko hizkuntzak, española eta Galegoa, biek latin arrasto nabarmenak dituzte. Opentrad ekin eginiko itzulpenean:

1. hoy está lloviendo-- hoxe está chovendo (esp-gallego)
2. hoy está lloviendo, pero ayer no llovió--hoxe está chovendo, pero onte non choveu (esp-gallego)
3. Aunque hoy llueva, mañara no lloverá--Aínda que hoxe chova, mañara non choverá (esp-gallego)

Esan beharra dago, itzulpena guztiz zuzena dela.

Oinarri bera ez duten hizkuntzen arteko itzulpen automatikoa Systran sistema erabiliz:

1. Today is rainning-- Aujourd'hui pleut ( eng-fr)
2. It is rainning cats and dogs--Il rainning des chats et des chiens (eng-fr)

Lehenengoa zuzena bada ere, bigarren adibidea It is rainning cats and dogs ez da zuzena, ingelesez esapide bat delako eta itzulpen zuzena egin duelako esanahiari erreparatu gabe. 

 Erreferentzia:

http://www.opentrad.org/ On-line Itzultzaile automatikoa, 2008 martxoak 20, 15:30

http://www.systran.co.uk/ On-line zuzentzaile automatikoa, 2008martxoak 20, 15:40

- Ulermena: Itzuli behar denarekiko ulermen absolutoa, argudioak nondik nora doazen, eta maila linguistikotik begira dituen ezaugarri bereziak.

- Barneratu: Gaiak dituen koplexotasun guztien jabe egin beharra, ulermenaren aldetik eta norbere egitea.

- Komunikazioa: Testua ulergarria izan behar denez gero, berreginiko testuak zentzu osoa izan behar du, hasierakotik ezer desagerrarazi gabe ezta asmatu gabe ere.

2 Itzulpengintza automatikoko programak

Itzulpengintzarako on-line programa garrantzitsuenak honako bi hauek dira, Opentrad eta Systran, hala ere badira beste zeinbait programa, besteak beste, Transledium eta Reverso.

Opentrad: Opentrad estatuko hizkuntzetarako kode irekiko itzulpen automatikoko sistema bat da, eta enpresaz eta unibertsitatez osatutako partzuergo batek garatu du.

Systran: Systran, itzulpen automatikoetako zaharrena da. Sistema hau multiplataforma da, arau bidezko itzulpengintza egitetik, memoria itzulpenetara berritu da.  Egun doan erabili daiteke internet bidezko instalazioetan.

Erreferentziak:

http://www.isi.edu/natural-language/mteval/, otsailaren 22an, 15:30tan

Hizkuntza Teknologiak esanahi ezberdinak eman zaizkio. Besteak beste, Hizkuntza Teknologiari emandako hainbat adibide:

1.-Hizkuntza Teknologia (Language Technology), edo Giza Hizkuntza Teknologia (Human Language Technology), giza hizkuntzan lanean espezializaturik dagoen informazio teknologiari deitzen zaio.  http://www.lt-world.org/

2.- GHT giza hizkuntza ulertarazteko edo laburtzeko kapaz diren ordenadore sistemak aztertzen ditu. Atal honetan hizketaldiaren prozesamendua (ezagutu, ulertzea eta sintesia), informazio aurkitzea, eskuz idatzitakoaren ezaguera, ordenadore bidezko itzulpena, testuen laburpena eta hizkuntza sortzea batzen dira. http://www.mitre.org/news/events/tech03/human_language.html

Erreferentziak:

- Otsailak 10, 15:30 http://www.lt-world.org/

-MITRE 10th Annual Technology Symposium, Lisa Harper, Christy Doran, Florence Reeder, Lynette Hirschman, Inderjeet Mani, Laurie Damianos, otsailak 10, 13:50 http://www.mitre.org/news/events/tech03/human_language.html

-Soziolinguistika kluiskerra, otsailak 10, 13:00 http://www.soziolinguistika.org/eu/node/1301

GHT ren inguruan ikerketa asko egin dira. Instituzio eta talde ugarik parte hartu dute, hona hemen Europako zenbait talde GHT ren inguran dabilena lanean: 

• Language Techology Lab DFKI (Germany)
• Edinburgh Language Technology Group ( Scotland, UK) 
• IXA Group Natural Language Processing University of the Basque Country Computer Science Faculty (EH)
• National Centre for Language Technology (Irlanda)

Goian agertzen diren taldeok, ditugu GHT lantzen dutenak, hala eta guztiz ere, badira beste hainbat eta hainbat talde, goikoa aukeraketa txiki bat besterik ez da izan. Erreferentzietan talde eta instituzio gehiago ageri dira.

Erreferentziak:

• http://www.naturallanguage.es/ Apirilak 10, 20:30
• http://www.clt.mq.edu.au/ Macquarie University's Centre for Language Technology. Apirilak 10, 20:40
• http://en.wikipedia.org/wiki/Language_technology. Apirilak 10, 20:00
• http://www.dfki.de/%7Ehansu/LT.pdf Language technology, a first overview, Hans Uszokereit. Martxoak 5, 17:15
• http://www.lt-world.org/ Language Technology World, Martxoak 5, 14:00
• http://sisx04.si.ehu.es/eulia/ IXA taldea, Martxoak 2, 20:00
• http://bips.bi.ehu.es/ahoweb/ Aholab, euskal herriko unibertsitatea martxoak 5, 17:00

HLT (Human Language Technologies), GHT (Giza Hizkuntzen Teknologia) gauza ugari dago ikertzeko, hala ere azken urteotan ikerketak emankortu dira. Landutako zenbait lan honakoak ditugu.

• Makina itzulpenak
• Fonologia eta morfologiaren indukzioa
• Euskararen Atlas Sintaktikoaren sorkuntza
• REMIXEE: Euskaraz emozioen ezagupen nahasia.
• Ahotsaren ezagupena eta sintesia
• Anbiguedate lexikoan
• Lexikografia konputazionala

MAKINA  ITZULPENAK: Biziki zaila da, makina bidezko itzulpena, sarri askotan, egindako itzulpenak oso kaskarrak izaten dira, arau gramatikal zein sintaxi arauak ondo erabiltzea ez delako bat ere erraza. Beraz, honen inguruan dabiltzak ikertzaileek, hizkuntzaren arauak hartu eta hauek programatzen dituzte, denok dakigun bezala baina, ez da bat ere erraza hizkuntza baten menperatzea, zirrikitu ugari baitituzte hizkuntzetan gramatikak eta sintaxiak.

Erreferentzia:

• DFKI (Deutsches Forchungszentrum für Künstliche Intelligenz), Language Technology Lab; Otsailak 20, 15: 25 http://www.dfki.de/lt/projects.php
• Edinburgh Language Technology Group, Institute for Communicating and Collaborative Systems, University of Ediburgh; otsailak 20, 15.20 http://www.ltg.ed.ac.uk/
• IXA Group Natural Language Processing University of the Basque Country Computer Science Faculty, UPV - EHU, otsailak 22, 14.35 http://ixa.si.ehu.es/Ixa/
• National Centre for Language Technology, DCU, otsailak 20, 13.37 http://www.computing.dcu.ie/research/nclt/research.html
• The Stanford NLP Group; kontsulta: martxoak 12, 12.40 http://nlp.stanford.edu/
• European Network of Exellence in Human Language Technologies; kontsulta otsailak 21, 13.50 http://www.elsnet.org/
• Language Technology 2008, otsailak27, 19:15 http://www.langtech.it/en